Tam cá nguyệt thứ hai thường mang lại cảm giác dễ chịu hơn khi tình trạng ốm nghén giảm dần, nhưng đây không phải giai đoạn mẹ có thể lơ là việc theo dõi thai kỳ. Từ tuần 13 đến 28, thai nhi phát triển nhanh về kích thước, cấu trúc cơ thể tiếp tục hoàn thiện và mẹ cần thực hiện một số kiểm tra vào những khoảng tuổi thai phù hợp. Nắm được các mốc khám thai quan trọng 3 tháng giữa sẽ giúp bạn chủ động hơn trước mỗi lần hẹn và hiểu rõ mục đích của từng kiểm tra. Bệnh viện Đại học Phenikaa khuyến nghị lịch theo dõi cần dựa trên tuổi thai, sức khỏe của mẹ và diễn biến phát triển của bé.
Sự phát triển của thai nhi trong tam cá nguyệt thứ hai diễn ra liên tục nhưng mục tiêu đánh giá ở từng giai đoạn không giống nhau. Vì vậy, các lần khám được sắp xếp theo tuổi thai để bác sĩ thu thập những thông tin phù hợp tại từng thời điểm. Ở đầu tam cá nguyệt thứ hai, trọng tâm là đánh giá sự phát triển chung sau ba tháng đầu. Đến khoảng tuần 18 - 20, siêu âm hình thái trở thành nội dung nổi bật, trong khi giai đoạn 24 - 28 tuần cần chú ý thêm đến tăng trưởng của thai và tầm soát đái tháo đường thai kỳ.
Vì vậy, lịch khám thai 3 tháng giữa không nên được hiểu đơn giản là đi khám đủ một số lần nhất định. Điều quan trọng hơn là mẹ đến khám trong những khoảng tuổi thai phù hợp và thực hiện các kiểm tra được bác sĩ chỉ định.
Mỗi giai đoạn trong ba tháng giữa có mục tiêu theo dõi thai kỳ khác nhau
Với mẹ khỏe mạnh, mang thai đơn và không có yếu tố nguy cơ đặc biệt, ba khoảng thời gian chính cần chú ý là tuần 13 - 16, tuần 18 - 20 và tuần 24 - 28. Mỗi mốc cung cấp một nhóm thông tin khác nhau để tạo thành quá trình theo dõi liên tục.
Ở tuần 13 - 16, bác sĩ tập trung xác nhận tuổi thai, kiểm tra sự phát triển chung của bé và đánh giá sức khỏe của mẹ sau tam cá nguyệt đầu. Mẹ thường được đo huyết áp, cân nặng, nghe tim thai, đồng thời có thể làm xét nghiệm máu và nước tiểu để tầm soát thiếu máu hoặc nhiễm trùng tiểu. Siêu âm hỗ trợ quan sát kích thước, vận động của thai, vị trí và độ bám của nhau thai, lượng nước ối cùng một số đặc điểm hình thái. Nếu chưa thực hiện sàng lọc bất thường nhiễm sắc thể trước đó, mẹ có thể được bác sĩ tư vấn phương án kiểm tra phù hợp với tình trạng thai kỳ.
Mốc 18 - 20 tuần tập trung khảo sát các cấu trúc giải phẫu quan trọng của thai như não, tim, phổi, thận, gan, cột sống và các chi. Bác sĩ đồng thời đo đường kính lưỡng đỉnh, chiều dài xương đùi, chu vi bụng, kết hợp kiểm tra dây rốn, vị trí bám của nhau thai và lượng nước ối. Huyết áp, cân nặng của mẹ và nhịp tim thai vẫn được theo dõi nhằm cung cấp thêm dữ liệu đánh giá toàn diện. Nếu siêu âm ghi nhận dấu hiệu cần lưu ý, bác sĩ sẽ cân nhắc kế hoạch kiểm tra hoặc theo dõi tiếp theo dựa trên tình trạng cụ thể.
Siêu âm tuần 18 - 20 giúp khảo sát hình thái và nhiều cấu trúc quan trọng của thai nhi
Trong khoảng tuần 24 - 28, bác sĩ tiếp tục đánh giá kích thước thai, lượng nước ối và vị trí nhau thai, đồng thời chú ý đến các vấn đề sức khỏe có thể xuất hiện ở mẹ. Đây là giai đoạn có thể thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose nhằm tầm soát đái tháo đường thai kỳ, kết hợp xét nghiệm huyết sắc tố và ferritin khi được chỉ định. Cân nặng và huyết áp vẫn cần được theo dõi để nhận biết những thay đổi bất thường, trong đó có dấu hiệu liên quan đến tiền sản giật. Kết quả kiểm tra sẽ giúp bác sĩ quyết định mẹ có thể tiếp tục lịch thường quy hay cần điều chỉnh tần suất theo dõi.
Mốc 24 - 28 tuần chú trọng đánh giá tăng trưởng và tầm soát đái tháo đường thai kỳ
Nội dung của mốc khám thai 3 tháng giữa được lựa chọn theo mục tiêu của từng giai đoạn chứ không áp dụng một danh sách cố định cho tất cả các lần khám. Điều này giải thích vì sao hai mẹ bầu có cùng tuổi thai đôi khi vẫn nhận được chỉ định khác nhau. Đo huyết áp, cân nặng và theo dõi tim thai là những nội dung cơ bản giúp bác sĩ ghi nhận diễn biến sức khỏe của mẹ và bé. Trong khi đó, mục tiêu siêu âm thay đổi theo tuổi thai, từ đánh giá phát triển chung đến khảo sát hình thái, tăng trưởng, nhau thai và nước ối.
Xét nghiệm cũng được chỉ định theo từng thời điểm. Xét nghiệm máu và nước tiểu có thể hỗ trợ phát hiện thiếu máu hoặc nhiễm trùng tiểu, còn nghiệm pháp dung nạp glucose được chú trọng trong giai đoạn 24 - 28 tuần để tầm soát đái tháo đường thai kỳ. Ngoài ra, một số trường hợp có thể được chỉ định siêu âm Doppler màu để đánh giá dòng máu qua các mạch quan trọng của thai, siêu âm 4D hoặc đo chiều dài cổ tử cung nếu có nguy cơ sinh non. Xét nghiệm nhóm máu, kháng thể Rh, sàng lọc bất thường nhiễm sắc thể hoặc các xét nghiệm chuyên sâu khác cũng được cân nhắc tùy tình trạng.
Tuân thủ lịch khám thai tam cá nguyệt thứ 2 là một phần của quá trình chăm sóc thai kỳ, nhưng mẹ cũng cần chuẩn bị và lưu giữ thông tin giữa các lần hẹn. Dữ liệu đầy đủ giúp bác sĩ đánh giá sự thay đổi theo thời gian thay vì chỉ dựa vào một kết quả đơn lẻ. Mẹ nên lưu lại kết quả siêu âm, xét nghiệm và các hồ sơ liên quan theo thứ tự thời gian. Khi đi khám, hãy mang theo những tài liệu này để bác sĩ thuận tiện đối chiếu các chỉ số phát triển và những kết quả đã ghi nhận trước đó.
Nếu được chỉ định xét nghiệm cần chuẩn bị đặc biệt, bạn nên thực hiện đúng hướng dẫn của cơ sở y tế. Không tự nhịn ăn, thay đổi thuốc hoặc áp dụng cách chuẩn bị từ kinh nghiệm truyền miệng vì yêu cầu có thể khác nhau tùy loại kiểm tra. Giữa hai lần hẹn, mẹ cũng nên chú ý những thay đổi của cơ thể và ghi lại các biểu hiện đáng quan tâm. Khi có đau bụng, ra máu, phù nhiều, hoa mắt hoặc chóng mặt, thông tin về thời điểm xuất hiện và diễn biến triệu chứng sẽ giúp bác sĩ có thêm cơ sở đánh giá.
Mỗi lần khám thai 3 tháng giữa được sắp xếp với mục tiêu chuyên môn riêng nên mẹ không nên chủ động bỏ qua chỉ vì cơ thể không có triệu chứng bất thường. Một số thông tin quan trọng về thai kỳ chỉ được nhận biết thông qua thăm khám, siêu âm hoặc xét nghiệm. Đặc biệt, khoảng tuần 18 - 20 có vai trò quan trọng trong khảo sát cấu trúc giải phẫu của thai. Mốc 24 - 28 tuần lại tập trung thêm vào tầm soát đái tháo đường thai kỳ, đánh giá tăng trưởng và theo dõi sức khỏe mẹ.
Nếu đã lỡ lịch, mẹ không nên tự chuyển toàn bộ nội dung kiểm tra sang một thời điểm bất kỳ. Tuổi thai thực tế cần được xem xét để xác định những đánh giá nào vẫn phù hợp và thời gian nào nên thực hiện. Cách phù hợp là liên hệ cơ sở đang quản lý thai kỳ để được hướng dẫn lịch khám bù. Bác sĩ sẽ dựa trên tuổi thai, kết quả đã có và nội dung bị bỏ lỡ để đưa ra kế hoạch tiếp theo.
Theo dõi đúng các mốc khám thai quan trọng 3 tháng giữa giúp mẹ chủ động hơn trong giai đoạn thai phát triển nhanh từ tuần 13 đến 28. Ba khoảng thời gian 13 - 16 tuần, 18 - 20 tuần và 24 - 28 tuần lần lượt hỗ trợ đánh giá sự phát triển chung, khảo sát hình thái, theo dõi tăng trưởng và tầm soát những vấn đề cần chú ý ở mẹ. Lịch thực tế vẫn cần được điều chỉnh theo từng thai kỳ. Nếu cần tư vấn kế hoạch theo dõi phù hợp, bạn có thể liên hệ Bệnh viện Đại học Phenikaa để được bác sĩ hỗ trợ.